امید اشکانی سه شنبه 2 بهمن 1397 09:47 ب.ظ نظرات ()
از پوکایوکه (Poka-yoke) با نام خطا ناپذیر سازی (Mistake proofing) نیز یاد می شود. در این مطلب قصد داریم پوکا یوکه را تعریف کنیم. این مطلب جهت آشنایی شما با پوکایوکه یا همان خطاناپذیرسازی است. اشتباه در آزمایشگاه ها به دلایل مختلفی اتفاق می افتد ولی اغلب آن ها قابل جلوگیری است. اگر پرسنل تلاش كنند وقتی مشكلی به­ وجود می ­آید، آن­را بشناسند و علت­ هایش را ریشه یابی كنند و برای آن یك اقدام اصلاحی مناسب انجام دهند، از بروز مشكلات در مراحل مختلف كار پیشگیری می شود و در صورت ایجاد مشكل، در كمترین زمان شناسایی میشود و مثل علف هرز از بین می­رود. استفاده از پوكایوكه­ های ساده در اجزای مكانیكی و دیگر وسایل ایمنی می­تواند بصورت شایسته ای از بروز اشتباه و اتفاقات فاجعه بار جلوگیری كند.

تعریف کلی از مفهوم خطاناپذیرسازی یا POKA YOKE
پوكایوكه دیدگاهی است كه در آن خطاهای بالقوه انسانی و تجهیزاتی و آزمایشگاهی شناسایی شده و در صدد از بین بردن آنها باشد. در این دیدگاه، منشأ عیوب شناسایی و از ریشه حذف میشود. پوكایوكه یك مفهوم علمی و دانشگاهی نیست بلكه واژه ای است كه از دل كارخانه های صنعتی نشأت گرفته و كم كم جای خود را در مجامع علمی، دانشگاهی، نظامی اجتماعی و آموزشی ، آزمایشگاهی باز كرده است. هرچند در بسیاری از مجامع، با توجه به نیاز و لزوم جلوگیری از بروز حوادث، خرابی­ها و ضایعات تكنیك­هایی را در دستگاه­ها و تجهیزات خود اجرا كرده­اند ولی رسمی شدن این نام برای این سیستم طول عمر زیادی ندارد.  
پوكایوكه یكی از اجزای اصلی سیستم كنترل كیفیت صفر(ZQC) است كه توسط شینگو مطرح شده است؛ ایده­ای كه باعث تولید محصول بدون عیب می­شود. یكی از راه­های دستیابی به آزمایشات بدون عیب، استفاده از پوكایوكه است. در این روش از وسایل یا تكنیك­هایی استفاده می­شود كه خطاها را نشان دهد یا از بروز عیب در اولین مرحله كاری، جلوگیری كند. پوكایوكه روش­های ساده ای برای دستیابی به تجواب دهی بدون نقص می­باشد.

برای مطالعه بیشتر و دانلود رایگان فایل های آموزشی بر روی ادامه مطلب کلیک کنید. 

The_6_Commonly_Implemented_Poka_Yoke_-_Copy.jpg

در صورت نیاز به مشاوره و کسب اطلاعات بیشتر از طریق کانال های ارتباطی با ما در تماس باشید. 
o.ashkani@yahoo.com


منشا پوکایوکه؟!!
پوكایوكه توسط یك مهندس تولید ژاپنی به نام شی جی یو شینگو ابداع شد. او كسی است كه باعث ایجاد تحولات عظیمی در بسط مفهوم كنترل كیفیت در ژاپن شد. وی ابتدا این سیستم را Fool proofing یا اشتباهات احمقانه نام گذاشت كه چون برای كارگران خوشایند نبود، نام آن را به Mistake proofing یا اشتباهات فراموشی تغییر داد و سپس آن را Fail safing یا خطاناپذیری نامید. پوكا یوكه كه به­ صورت ( Poh-Kah Yoh-Key) تلفظ می­شود، در فارسی به معنای پوكا( خطاهای غیر عمدی) و یوكه (پرهیز) است.
نتیجه این­كه پوكایوكه سیستمی است كه از هدر رفتن انرژی، زمان و منابع قبل از بروز خطا در آینده، جلوگیری می­كند. اساس پوكایوكه بر احترام به ذكاوت و هوش كارگران و کارمندان مبتنی است. پوكایوكه با حذف كارهای تكراری و فعالیت­هایی كه وابسته به حافظه و احتیاط هستند، وقت و فكر کارمندان را آزاد می­كند تا آن بتوانند وقت خود را به انجام فعالیت­های ارزش آفرین اختصاص دهند. در محیط پیچیده كاری، ممكن است بعضی از كارها اشتباه انجام شوند و هر روز این امكان وجود دارد كه این اشتباهات به تولید خطاهای بیشتر منجر شوند. نباید انتظار داشت كه افراد همه كارها را همیشه مثل ماشین درست و دقیق انجام دهند. یك حواس پرتی كوچك می تواند باعث بروز اشتباه كاری شود. این خطا لزوما” به عنوان كم كاری یا قصور در كار نیست. بلكه یك نقص طراحی است كه باعث شده برای انجام عملیاتی، توجه و دقت عمل زیادی صرف شود و این مشكل بزرگی است. بخصوص در آزمایشگاه ها اصول پایه ای پوكایوكه ، طراحی یا استفاده از ابزارهای پیشرفته یا گاه ساده ، تكنیك­ها و فرایندهایی است كه اشتباه كردن را برای استفاده كننده غیر ممكن می­كند. پوكایوكه قانون ساده ایست كه باعث صرفه جویی­های كلانی می­شود. با ایجاد خطاناپذیری در سیستم، اگر استفاده كننده در شرایط عادی و نرمال هم نباشد، در استفاده از سیستم نمی تواند خطایی كند و این خود باعث جلوگیری از اتلاف، خرابی، ضایعات و حادثه می شود.

Poka_Yoke.jpg

مروری بر انواع خطاهای انسانی ایجاد شده 
به طور کلی خطاهای انسانی منشاهای مختلفی دارند که انواع  خطاهای انسانی به 10 نوع اصلی تقسیم می شوند :
1- بی توجهی یا فراموشكاری : وقتی تمركز نداریم ، بعضی چیزها را فراموش می كنیم. 
2- خطای ناشی از درك اشتباه : گاهی قبل از درك كامل شرایط محیطی فوری نتیجه گیری می كنیم. 
3- خطای شناسایی : گاهی در خصوص یك موقعیت، اشتباه قضاوت می كنیم ‌چون یا آن را خیلی سریع از نظر می گذرانیم و یا آن موقعیت به قدری از ما دور است كه نمی توانیم آن را به وضوح تشخیص دهیم. 
4- خطای ناشی از بی­تجربه بودن: گاهی به دلیل نبود تجربه، اشتباه می­كنیم.
5- خطای ناشی از بی تفاوتی به قوانین: گاهی در برخی شرایط، رعایت قوانین را غیر ضروری می دانیم.
6- خطای غیر عمد : گاهی به دلیل حواس پرتی و بی آن كه متوجه باشیم، اشتباه می كنیم.
7- خطای ناشی از كندی : گاهی به دلیل تاخیر در قضاوت، ‌كارها را به كندی انجام می دهیم و در نتیجه عكس العمل مناسب نداریم و اشتباه اتفاق می افتد.
8- خطای ناشی از فقدان استاندارد : بعضی از خطاها به دلیل فقدان دستورالعمل و استانداردهای مناسب كاری موجود اتفاق می افتد .( استاندارد 17025 ویژه آزمایشگاه / استاندارد 10012 کالیبراسیون )
9- خطای غیر منتظره : گاهی خطاها زمانی رخ می دهند كه تجهیزات، مطابق انتظار كار نمی كنند ولی علائم آن را تشخیص نمی دهیم.
10- خطای عمدی : ممكن است فردی عمداً اشتباه كند تا ضرری به سازمان خود وارد كرده باشد. (سوء تفاهمات شخصی).  

در مجموع هر چند اشتباهات به دلایل مختلفی اتفاق می افتند ولی اغلب آنها قابل پیشگیری هستند؛ به شرط آن­كه زمانی را برای یافتن منشأ عیب صرف كنیم و دریابیم این اشتباهات كی و كجا در اطراف ما به وقوع می پیوندند. برای دستیابی به این اطلاعات لازم است منشأ عیب ها را دسته­بندی كنیم.

وظایف پوکایوکه یا خطاناپذیرسازی در سازمان شما چیست؟؟!
پوكایوكه در مقابل انواع خطاها چهار وظیفه مهم برعهده دارد:
1- حذف خطا
2- كنترل و جلوگیری از بروز خطا
3- توقف اثرات زیانبار خطا
4- اعلام وجود خطا تشخیص و توقف عیبی كه در حال ایجاد شدن است ، “پیشگیری “ و تشخیص عیبی كه به تازگی ایجاد شده است ، “كشف” نامیده می­شود.

دستورالعمل اجرای پوكایوكه (پرهیز از خطای غیر عمدی) :
1- استفاده از تیم­های چند تخصصی برای دستیابی به خطا ناپذیری
2- انتخاب فرایندی برای اجرای پوكایوكه:
3- انتخاب تكنیك خطاناپذیری باید مطابق ضوابط زیر باشد: 
 – ارزان و كم هزینه باشد. 
 – بر اساس یكی از حواس پنجگانه باشد. 
 – باید مشكل وقوع یا كشف رخداد را در منبع خودش حذف كند.